Konosuke Matsushita – „Jak stworzyłem firmę Panasonic”

„Większość z nas ceni doświadczenia, lecz mało kto zauważa, ile wiedzy pozyskujemy nie w czasie sukcesów czy porażek, ale w zwykłym rutynowym działaniu. Zwykłe szare wtorki uczą nas tak wiele”.

„Pomyśl o niektórych ludziach, którzy ponieśli porażkę w biznesie. Często zabrakło im pokory i nie znosili sprzeciwu”.

Tym razem przeniesiemy się do Japonii – trzeciej największej gospodarki świata (około 10 razy większej niż Polska). Książka, którą omówię „Not for Bread Alone. A Business Ethos, a Management Ethic” („Nie tylko dla chleba. Etos biznesowy oraz etyka zarządzania”), została wydana w roku 1984 przez japoński PHP Institute). Konosuke Matsushita stworzył za swojego życia jedną z najwyżej notowanych firm na japońskiej giełdzie – producenta elektroniki Panasonic (dawniej Matsushita Electric Industrial). Japońskie książki będą pojawiać się na tym blogu w miarę często, ponieważ w tym kraju książki o tematyce biznesowej i menadżerskiej, również autobiografie są popularne. Matsushita napisał 45 książek na ten temat.

Droga Japonii do nowoczesności

Sukces ekonomiczny Japonii zasługuje na osobny wpis. Kraj ten jeszcze w drugiej połowie XIX wieku był biednym krajem feudalnym, a już na początku XX wieku pojawił się jako jedna z większych potęg globalnych. Związane jest to z okresem restauracji Meiji, kiedy za cesarza Mutsuhito, począwszy od 1868 roku, Japonia weszła na drogę szybkich przemian gospodarczych i społecznych oraz zaczęła być modelowana na wzór wolnorynkowych gospodarek USA i Wielkiej Brytanii. Była pierwszym krajem w Azji, który przeszedł rewolucję przemysłową. Japonia zdecydowała się na zatrudnienie blisko 3000 zagranicznych ekspertów (tzw. O-yatoi Gaikokujin, pracownik najemny) w wielu dziedzinach, m.in. w ekonomii, medycynie, sztuce, wojskowości, matematyce oraz inżynierii, którzy mieli za zadanie przekazywanie wiedzy. Na przykład w 1874 roku blisko 1/3 budżetu państwa została przeznaczona na O-yatoi Gaikokujin. Od tej pory kraj rozwijał się szybko pod względem ekonomicznym, a potwierdzeniem wzrastającej siły były wygrane wojny z Chinami w latach 1894-1895 oraz niespodziewane zwycięstwo w wojnie rosyjsko-japońskiej w latach 1904-1905.

Mocne nastawienie na innowacyjność

Matsushita już jako młody człowiek poszedł za radą ojca i odszedł z firmy elektrycznej, w której pracował, aby zacząć własny biznes. Był to dość ryzykowny ruch, gdyż nie posiadał żadnego kapitału. Jego rodzina straciła swój cały majątek na inwestycjach związanych z boomem gospodarczym po zwycięstwie z Rosją. Od początku starał się stawiać na innowacje. Na początku były to innowacyjne gniazdka elektryczne, później lampy do rowerów, a następnie radia. Radio jest przykładem tego, jak działał Panasonic w swoich pierwszych latach. Firma nie posiadała ani żadnej wiedzy w produkcji tego sprzętu, ani żadnego eksperta w tym zakresie. Jednakże gdy dealerzy prosili o to nowe urządzenie, Matsushita zwrócił się do swojego szefa R&D z prośbą o wykonanie radia. Główny inżynier Nakao powiedział: „Nie jesteśmy w stanie tego zrobić. Nawet jakbyśmy spróbowali, to zajmie czas”[1]. Matsushita odpowiedział: „Jesteśmy w kropce i nie mamy czasu do stracenia. Możliwe, że nie mamy żadnego doświadczenia, ale amatorzy w całym kraju składają własne radia z części kupionych na rynku. (…) Czasem jeśli rzeczy zrobimy bardzo szybko, to nachodzi nas nagła inspiracja. Jeśli spróbujecie, to się uda”[2]. I rzeczywiście po trzech miesiącach się udało, a produkt wygrał nawet narodowy konkurs na najlepsze radio.

Pozytywne zarządzanie i wolny przepływ informacji w firmie

Matsushita od początku wprowadził w firmie Panasonic koncepcję pozytywnego zarządzania. Główna idea to dostrzeganie pozytywnych aspektów osobowości każdego zatrudnionego w firmie pracownika. Uważał, że skupianie się na negatywach nic nie daje, a raczej wprowadza strach przed powierzaniem nowych zadań nowej osobie. Dlatego w firmie Panasonic skupiano się na pozytywach i kładziono mocny nacisk na „przyuczenie osoby do stanowiska”. Nawet jeśli ktoś za wcześnie został wypromowany, to starano się go szybko doszkolić, by dorósł do nowego stanowiska. W firmie podejmowano wysiłek, by jak najbardziej ograniczyć biurokrację, a zasadą było, że każdy pracownik, nawet najniższego szczebla, mógł zgłosić się ze swoim pomysłem do prezesa organizacji z pominięciem zwierzchników. Idea była taka, że w wolnym przedsiębiorstwie nie można blokować pomysłów i utrudniać ich realizacji. Co więcej, jeśli ktoś się zgłosił z nowym pomysłem i chciał go realizować, od razu czyniono go odpowiedzialnym za to zadanie. Uważano, że nikt nie wykona lepiej zadania od osoby, która była pomysłodawcą i chce się go podjąć, niezależnie od formalnego podziału służbowego. Matsushita twierdził zawsze, że wszyscy w firmie są sobie równi jako istoty ludzkie i nikt nie przewyższa innych intelektualnie czy moralnie. Co więcej, ze względu na brak swojego wykształcenia formalnego, uważał, że pracownicy są de facto mądrzejsi od niego.

Intuicja oraz niezależne zarządzanie

W pracy biznesmena bardzo ważna jest intuicja i umiejętność podejmowania decyzji na podstawie własnego doświadczenia i przekonania. Konosuke starał się zmniejszać biurokrację w organizacji, np. kiedy rozpoczęło się komputerowe raportowanie sprzedaży, kazał nie sporządzać raportów zbyt często, gdyż uważał, że nadmierny napływ informacji i danych nie jest potrzebny. Intuicja powinna być wspierana przez fakty naukowe, lecz nie można jej nimi zastąpić. Twierdził, że „intuicja i nauka to dwa koła jednego roweru”[3].

Intuicyjne działania często pomagały firmie Panasonic. Na przykład w przeciwieństwie do innych firm nie chciano, by dealerzy musieli podpisywać umowy o wyłączności. Uważano, że dealer, który sprzedaje towary wielu firm, jest niezależny. Dzięki temu lepiej oszacowuje popyt, a także działa w sposób przedsiębiorczy. Jeśli otrzymuje towar tylko od jednej firmy, to przestaje być swoim własnym szefem i przez to jest mniej efektywny. W innym przypadku Panasonic pokazał, jak negocjował z niemieckimi sieciami, aby sprzedawać swoje towary po cenie równej towarom niemieckim (mimo, że inne japońskie firmy starały się wówczas sprzedawać taniej).

Podsumowanie

Konosuke Matsushita jako przedstawiciel japońskiego nurtu zarządzania reprezentuje inną postawę niż firmy amerykańskie. Firma jest dla niego wartością w sensie miejsca zatrudnienia ludzi. Niewiele miejsca w książce poświęcił kwestii zysku, a jeśli chodzi o zysk osobisty w ogóle. Firma wielokrotnie unikała zwolnień, nawet w trudnych czasach. Co więcej, sam Matsushita wspierał związki zawodowe i przychodził na ich spotkania (rzecz nie do pomyślenia w USA). Do Japonii będziemy jeszcze wielokrotnie wracać.


[1] Konosuke Matsushita, „Not for Bread Alone. A Business Ethos, a Management Ethic”, PHP Institute, Tokyo 1984, s. 134.

[2] Tamże.

[3] Tamże, s. 61.

Udostępnij: